نمی دانم برای شما پیش آمده که در مکان های مذهبی مانند مساجد ، حسینیه ها و تکایا و ... مراسم مذهبی و عبادات و عزادارای ها به دلتان نشسته باشد یا خیر؟

یا به قول خودمان به ما چسبیده باشد یا نه؟ و آیا هیچ وقت از خود پرسیده ایم که چرا مثلا ً در فلان مسجد قدیمی و بی آلایش نماز آن قدر به من چسبید ولی در فلان مسجد با امکانات بسیار عالی امروزی این حالت پیش نیامد؟

چرا در فلان حسینیه مراسم عزاداری و تعزیه خوانی بسيار گرم و گیرا است ولی در فلان جا کمتر است؟ جواب این چراها و صدها سؤال دیگر را همه و همه باید در چند نکته بسیار مهم بررسی کنیم.

نخست مکان این بناها و نیّت بانیان خیر این بناهاست. در مراحل بعد پول و امکاناتی که صرف ساخت این اماکن شده و محل این درآمدها و حلال و بی شبهه بودن آن پول. مسئله مهم دیگر انسان هایی که در ساخت این بناها دخیل بوده اند اعم از بانیان و معماران و خدمه. نکته بعدی زمینی که بنا را روی آن احداث نموده اند و مسائل شرعی و قانونی آن. نوع معماری بنا و مصالحی که در بنا به کار رفته و چگونگی زحماتی که کشیده شده و خادمان و مؤذنین و روحانیون و همه کسانی که در بنا به نوعی دخیل بوده‏اند،مجموعاًجواب سوالات ما را می‏سازند.
در اینجا برای درک بهتر موضوع و گرفتن جواب سؤالات خود مقایسه ای می کنیم چگونگی ساخت یک مسجد را در زمان قدیم و زمان حال.
در قدیم وقتی می خواستند مسجدی را بنا کنندابتدا بانی خیر سعی می کرد بهترین زمین را در نظر گیرد . شروع کار با جمع شدن مردم و ذکر زیبای صلوات و تکبیر و همراهی روحانی محل بود و معمار و خدمه وضو گرفته و با نام خدا و بردن نام پیامبر و ائمه اطهار کار را آغاز می کردند.

گاهی معماران و خدمه برای کار در مسجد  نذر می کردند روزه بگیرند. همه کسانی که در    تأمین مصالح شریک بودند ورد زبانشان صلوات بود (از معماران و بانی گرفته تا خشت مال و حتی کشاورزی که کاه کاهگل مسجد فراهم  می کرد کارش را با صلوات انجام می داد). ذبح گوسفند و تقسیم گوشت آن بین فقرا از رسوم دیگر بود. شاید اگر به حساب و اعداد و ارقام رجوع کنیم و یک محاسبه صورت گیرد در ساخت یک مسجد بیش از میلیون ها صلوات و بردن نام خدا و سول و ائمه اطهار بکار رفته بود و همکاری مردم بسیار دوستانه و صمیمی بود . ولی امروزه به خاطر وجود تکنولوژی برای ساخت مسجد زمین را به یک پیمانکار  می سپارند و بعد از ساخت تحویل می گیرند و کمتر به مسائل دیگر توجه می شود.

به نظر می رسد ما انسان ها چون از گِل آفریده شده ایم روحیه مان با گل و خشت سازگار تر باشد تا به سیمان و آهن و میلگرد و ... . صدای صلوات معماران و شاگردانشان بر خشت خشت مساجد ما را بیشتر مجذوب خود می کند‏تا صدای کامیون ها و جرثقیل و دود و هیاهوی ابزارآلات امروزی.

نماز در آن مسجدی که معمار و خدمه اش روزه گرفته بودند به احترام مسجد ، بیشتر به ما    می چسبد تا معمار و شاگردانی که به خاطر دیر رسیدن صبحانه دست از کار می کشند و خدای ناکرده ناسزا می گویند.نماز در آن مسجدی که زیلوهایش را در کارگاههای کوچک و تاریک با صدای محمد و علی و فاطمه و صلوات و ذکر خدا بافته اند بیشتر به ما می چسبد که مؤذنانش در سرما و گرما بر مأذنه های گِلی     می رفتند و فریاد ا... اکبر آنها عشق و امید را به دل بزرگان و پیران و لبخند و شادی را بر لبان کودکانمان می نشاند نه آن مساجدی که صدای اذان را از اکوها و بلندگوهای مردم آزار و گوشخراش آن می شنویم.

نماز در آن مسجدی به ما می چسبد که رمضانش را با یک دانه خرما یا نقل گوشه شال خادم مسجد افطار می کردیم نه آن مساجدی که داخل سفره افطارش مرغ و ماهی و برنج و کباب با نوشابه خارجی و سالاد و سبزی است.

خودمان راه را منحرف کرده ایم. مساجد همان است که بود. مساجدی که سکوت و آرامشش ما را تا نزدیک خدا می برد و امروزه ما حتي حاضر به کم کردن صداي زنگ موبایل مان در مسجد نیستیم.

بدانیم‏ملايک‏آنجا‏هستند‏که‏سادگی‏و‏صمیمیت‏هست.

دوش ديدم که ملايک در میخانه زدند
گِل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند.

نشریه جامع (کانون فرهنگی هنری مسجد جامع فیروزآباد میبد)